Tungkol sa “Pag-aabang sa Kundiman”

Kundiman_header-for-blurbs-post

Wari mga panandang-bato ang bawat kilometrong nilalampasan sa paglalakbay, nakatayo ang mga tula ni Edgar Calabia Samar sa Pag-aabang sa Kundiman sa tabing-daang nilalandas ng mambabasa upang ito’y sadyang antalahin at turuang magsuwail muli. Ngayong nakapaglimayon na, kailangang ibalik ang sarili sa sariling na-diaspora sa lungsod, sa sinapupunan ng inang lumiko sa maling gubat, sa pangalang Elias, sa amang iba ang buto sa anak, sa kamalig na ang laman ay hindi bigas kundi basyo ng bala. Kaagapay ang Makatang paudlot-udlot na kinakausap ng persona sa pagitan ng mga lirikong makapag-iisa naman, naihabi ni Samar ang isang pahiwatig na poetika ng pag-aabang sa mga talinghaga ng pag-alis at pagbabalik na siyang namumukod-tangi sa kaniyang mga Kundimang lagalag. Naririto ang pag-akda ng bayan na may timyas.

—Benilda S. Santos

 

Nasa matimpi at estratehikong manipulasyon ng hulagway at parikala ang talim ng pananalinghaga. Tahimik ngunit nakaiiwa. May pangkalahatang tema na nang-aakit ng pait ng maalamat na pagbabalik upang malasap ang lalong masaklap na realistikong pagsulong. May pagpapanukala na walang katubusan ang Makata sa pagkagunaw ng gunita ngunit patuloy na pumipintig ang pag-ibig sa pag-iisa ng pagtula. Iyan ang sugat na namumukadkdad sa patak ng ulan habang nag-aabang sa kundiman. Iyan ang iniaalay sa atin ni Edgar Calabia Samar sa kaniyang unang kalipunan ng mga tula ng Sarili.

—Michael M. Coroza

 

Malimit banggitin sa koleksiyong Pag-aabang sa Kundiman ang mga salitang ligaw at alaala. Sinisikap tuntunin ng mga tula rito ang landas pabalik sa pinagmulan ng makatang sadyang iniligaw ang sarili sa kasukalang nilikha ng imahinasyon mula sa mga alaalang pinili niyang talikuran. Mahirap na gawin ito, itong pagpapanday ng mito ng sarili upang bigyang-anyo ang maraming ligalig, ngunit kailangang pagdaanan. At sa giya ng harayang mariing nakaugat sa madilim na misteryo ng ilahas na kalikasan at matalas na pananalinghaga ng makatang si Edgar Calabia Samar, kasama tayong naililigtas sa pakikipag-engkuwentro nang buong puwersa sa nakaraang hindi matatakasan.

—Allan Popa

 

In this inspired first collection, Samar creates the biography-in-poetry of Elias—a remarkably self-aware character whose voice becomes our vessel for exploring the ambiguity of origins, woundings, and necessary leave-takings. From the river Uliuli to the intersection of Kundiman and España, his fascination is with space and the riddles of distance, including how people find and lose their way, sometimes intentionally. On his odyssey he also discovers limits—of maps, memory, and language—though certainly not of the poetic imagination.

—Naya S. Valdellon

Sa Ilalim ng Pilik (2015)

Pilik_header

Retrato sa pabalat ni Charles Bonoan Tuvilla

PHP200.00 • 8 x 8 in • 44 pp • ISBN 978-621-95158-0-1

Si Charles Bonoan Tuvilla ay isinilang sa Murphy, lumaki sa Bangui, Ilocos Norte, nakisilong nang ilang taon sa mga kamag-anak sa Pembo, Makati, nangupahan sa San Miguel, Maynila nang siya ay magtrabaho sa Malakanyang, at kasalukuyang nasa Estados Unidos. Siya ay kasapi ng LIRA, naging fellow ng IYAS writing workshop,
at nagkamit ang kaniyang mga tula ng mga parangal mula sa Don Carlos Palanca
at Maningning Miclat foundations.

Agua (2015)

Agua_headerDisenyo ng pabalat ni Smile Indias

PHP250.00 • 8 x 8 in • 92 pp • ISBN 978-621-95158-0-1

Si Enrique S. Villasis ay tubong Milagros, Masbate. Nagtapos siya ng BS Electronics and Communication Engineering sa Mapua Institute of Technology. Ang kaniyang mga tula ay nagwagi sa Don Carlos Palanca (2011, 2012, 2013) at Maningning Miclat (2011). Aktibong kasapi siya ng Linangan sa Imahen, Retorika, at Anyo. Ito ang kaniyang unang aklat ng mga tula.

Tungkol sa “AGUA”

Ang AGUA (Librong LIRA, 2015) ni Enrique S. Villasis, tubong Masbate, ang dagat sa rehiyon ng ating imahinasyon sa panulaang Filipino. Kalipunan ng tula na nanalo sa Palanca (2011, 2012, 2013) at Maningning Miclat (2011), bumubukas ito sa mga aktibong pandiwa, domestikong imahen at damdamin, malinaw na tesis, kapani-paniwalang argumento, at nagmamarka sa mga pahina bilang liriko, lirikong sunuran, mito, pilosopiya, kritisismo. Isa itong tagay sa tradisyon, na pumipiglas sa iisang pangalan at pag-ngalan, sapagkat malay at nagsasa-praktika ng inobasyon, sa lengguwahe at anyo.

Hindi lamang ito ang dagat na dinadayo sa bakasyon at/o binabalikan dahil sa mga alaala ng kabataan. Ito ang dagat ng identidad, ng pagkakilanlan. Ani ng kanyang tauhan sa “Estrella del Mar”: “Batid ko ang pag-ibig/Sa pagbalikwas ng mga alon.” Sa “Tagiwalo”: “Sa libo-libong bula matatagpuan mo ang iyong sarili: basal at hubad.” Sa “Frogman”: “Sa panaginip, nagliliwanag ang pasilyo ng lumubog na barko. May nakaturo sa kabilang isla: Hayun, at nabubuhay ang matandang katedral sa ulap sa pagbisita ng kidlat.”

Isang poetika ng ating arkipelago ang AGUA ni Villasis na nagbabanta laban sa paglimot at pagpabaya. “Warship” ang pamagat ng panguna niyang tula – nagbabalik sa atin sa panahon ng mga Hapon, saan ang “ikaw” na kinakausap ng tauhan ay isang “nilimot na bangkay sa ilalim ng laot habang patuloy sa pagdanak/Ang iyong mga sugat ng makukulay na kislap ng mga isda.” Nagtatapos naman ang koleksyon sa “Barko.” Isang pagbibigay-hasang sa pamilyar at ordinaryo na imahen sa ating mga daungan saan, “Sa pagkahimpil nito sa laot,/Retirado itong ang tanging hiling ay isa pang paglalayag,/Isa pang paglalayag bago ang huling paghuhusga.”

Sa pagbasa ko ng AGUA, parang nilublob ko ang sarili sa isang malaki at malalim na aquarium saan nakapag-snorkeling ako, hanggang makapag-deep sea diving! Nalasahan ko ang alat ng tubig-dagat sa aking balat, lalamunan, mga mata.

—Gen Asenjo, balaysugidanun.com

 

Sa lagaslas ng mga salita, nabuo ni Villasis ang isang daigdig na humugot ng kabatiran mula sa kaligirang akwatiko. Ipinapahiwatig niya sa kaniyang mga akda na ang kosmikong kairalan ay sa tilamsik ng tubig nanggaling at patuloy na doon nanggagaling.Ang imahinasyong nasa mga tula ay tila tuloy isinilang ng kaligirang kaniyang pinapaksa, sinauna, mapang-unawa, bagong luwal, manghang-mangha sa daigdig, o di kaya ay pagal na pagal, at nakikitang magpapatuloy lamang ito nang tulad sa milyong taong nagdaan. O bagong bago ang lahat at ngayon lamang matutunghayan, ngayon lamang madarama ang tamis at pait na nasa tubig, nasa hangin at nasa lahat ng dakong sumasalamin sa kumikislot na damdamin, nakamulagat na kamalayan ng tula.Sa simula, ang tinig sa tula ay tumatanaw sa mga nagturo sa kaniya sa paglalayag sa pananalinghaga, ngunit kapag pumagitna na sa laot at umikot na sa ehe ng uniberso ang manunulat, ang poetikong bisyon ay nagtitila ang magdaragat na pumasok na sa bagong teritoryo, at ang bawat banggitin ay bago, bagong hango sa dagat, bagong pahid ng dugo ng makata.

— Romulo P. Baquiran, Jr.

 

Sapagkat kinasanayan na nating magmadali at sabihing higit pa sa mabaho’t malansang isda ang hindi magmahal sa sariling wika, sinisipat ang ganitong kaisipan ng unang koleksiyong ito ni En Villasis, na hindi na maaaring ganoon kasimplistiko ang maaaring pagtingin natin sa relasyon ng tao at sa kaniyang mga wika: Sapagkat bilasa ang salita ng di hinahasang dila at balisa ang diwa ng bayang nilisan na ng mga makata.

Sa kaniyang nagmamarka-sa-tubig na panulaan, muli tayong ibinabalik ng makata mula sa Masbate, sa isang pagsasalawas ng ating kapuluan, at ng isang daigdig na nasa anyo, ligid at yaman ng tubig. Sa koleksiyong ito litaw ang pagkabig at pagnanangilid sa bingit ng lahat ng mga maaaring maisilid, isang poetikang nakasandig sa kahulugan ng pagsisid at pag-ahon, sapagkat ang tula ay laging nasa pagbubuong-anyo, isang uri ng likidong kilalang-kilala ng lahat ng may hasang, ng lahat ng naghahabol ng hininga, sapagkat ang Agua ni Villasis ay nasa pagitan nang mga pagpipintig at pagtitig katulad ng sa isang sinaunang akwatikong nilalang na nagmamasid sa atin samantalang naghuhunos bilang buwaya o bakawan, o piranha, o pating, o dikya, o mga sea diver na pumipilantik sa hangin, o ang kilapsaw na pumuwing sa mata ng tubig, na sa mata ng makata ay siyang balintunang binabato-balani tayo papunta sa pusod ng kahulugan na sinasagot ang antigong bugtong na idinudulog sa atin sa bawat tulang nasa koleksiyong ito.

—Kristian Sendon Cordero

 

Mga bagay at nilalang na nasa tubig ang laman ng koleksiyong ito; mga tula na sumusuyod sa rabaw at pusod ng mga anyong tubig. Para itong paglalakbay sa karagatan gamit ang bangka at vinta; paglangoy kasama ng orka, pawikan, at pugita. Binibigyan tayo ni Enrique S. Villasis ng hasang upang sisirin ang kalaliman ng mga paksa na bagaman mabigat ay lumulutang nang may kung anong gaan. Inililista natin sa tubig ang anumang nais nating kalimutan. Pero sa Agua, ang pagtatala ay hindi lamang paghahanay at pag-alaala, kundi pagtitiyak na mananatili ang mga bagay at nilalang na ito, ang mga tula na naririto. Hindi na natin kailangan ng mahiwagang kabibe upang makahinga at makita nang malinaw ang kaibuturan ng tubig. Sapat na ang pagbasa sa aklat ni Villasis upang maging sirena tayo kahit saglit, upang patunayang tunay ngang “namumulaklak ang alinsangang dagat” sa kamay ng isang mahusay na makata.

—Jerry Gracio

Tungkol sa “SA ILALIM NG PILIK”

Sino nga pala ‘yung nagsabing nasa diwa ng tula ang pagpalag sa katiyakan? Sa koleksiyong ito ni Charles Bonoan Tuvilla, dumudulas ang dalumat, naglalangib nang parang “barkong nakalubog sa ating puso,” naaaninag at naglalaho, lumulutang, nagdurugo. “Nakarating na ba sa iyo ang lumang kuwento tungkol sa pagpapalit-tahanan ng dila at puso?” tanong ng makata, at nadarama nating totoong tanong ito; nais niya talagang malaman, at nais niya tayong sabayang diinan ang alinlangan. Ayan nga’t itinuturo niya tayo doon, inaakay tungo sa masukal na lupalop ng mga tugon, nagtitiwalang kaya nating maghukay gamit ang sariling mga kamay. Sa madali’t sabi, isa itong paglalakbay, at nagbubukal ang talab sa katotohanang may sari-sarili tayong Sentinela, sari-sariling Baguio, sari-sariling “balikat, katawan, bintana, hanggahan, pinto, pagitan.” May angking pagpapakumbaba ang ganitong uri ng pag-amin. May angking imbitasyon: Walang madaling paliwanag sa pagkuyom ng dibdib, walang iisang bilang “ang dapat tumumba, ang kayang itayo, ang maaaring isalba”— pero halika, samahan mo ako doon, dahil kung may katiyakan man, matatagpuan ito sa pook ng danas; samahan mo ako, kung saan higit sa talinghaga ang paglisan; kung saan maaari nating muling titigan ang sari-sari nating mga luksa.

— Mikael De Lara Co

 

May pamagat na nagsisimula sa “sa” ang 17 sa 23 tula sa unang aklat ng tula ni Charles Bonoan Tuvilla, tulad ng pamagat ng koleksiyon na “Sa Ilalim ng Pilik.” Kung tutuusin, tatlo lámang sa mga tula ang walang “sa” sa anumang bahagi ng pamagat: ang pambungad na “Kay Javier,” ang “Simula, Kanina, Ambon,” at ang “Laging Nakasunod ang Pangungulila.” Kung titingnan ang “sa” bilang pang-ukol na magkasabay na maaaring kumilala sa pinagmulan o patutunguhan ng isang aklat, o sa tao o bagay na pinag-aalayan ng talinghaga, o sa panahon o lunang sisidlan ng mga taludtod, ano ang ibig sabihin ng guwang sa pagitan ng “talukap” sa linya ng katukayo niyang Charles Simic na sinipi bílang epigrap ng aklat (“The truth is under your eyelids”) at ng “pilík” na piniling gamitin ng makata sa pamagat ng aklat? “Pangalanan natin ang mga pagitan,” sabi ng persona sa huling tula, tulad marahil ng paghinga ng laktawang taludturan ng tulang iyon, at tinatangay tayo sa alaala ng naunang mga tula na sa simula’t simula’y ibig “maglaan ng espasyo para sa kalungkutan,” at paglaon ay “naghabi ng sansaglit na silong sa kalawakan.” Pagtabi-tabihin natin ang tatlong iyon na pinaglaanan ng espasyo sa koleksiyon: kalungkutan, sansaglit, kalawakan––mga abstraksiyon, kung tutuusin, kung hindi nga lamang dumarating ang mga ito sa atin na tulad ng larawan ng isang amang marahang inilalapat ang tainga para sa bulong ng dibdib ng kaniyang sanggol na anak. Nasa gayong pakikinig at pagdama kung kaya’t may pinag-uukulan ang “sa” bilang puso ng mga tula ni Charles, o kung bakit may kulang sa “sa” kung “sa” lamang, tulad ng pagkapipi o pananahimik na para saan, sapagkat sa daigdig nating mas madaling pumikit kaysa magbasa ng tula, mananatiling isang hiwaga ang pagtula na tulad ng kamay ng nahihimbing na sanggol ay isang “nakakuyom [na] uniberso.”

—Edgar Calabia Samar

 

Sa mga tula ni Tuvilla, waring hindi mapalagay ang mga metapora dahil nagsasalaman; hindi mapakali ang mga literal dahil nagsasakaluluwa, sa walang patumanggang pagbubukas at pagsasalikop ng mga punto de bista at lunan ng ideya, na walang iniwan sa arkitektura ng mga manikang babushka ng Russia. Sa pagbasa ng kaniyang mga tula, walang magagawa ang katawan at isip ng mambabasa kung hindi ang buong tiwala at paulit-ulit na pagpapatianod.

— Alvin Yapan